Tourpress Holland

Tot 27 februari 2012 toont het Rijksmuseum ca. 75 originele objecten, afkomstig van de overwintering op Nova Zembla door Willem  Barentsz en zijn bemanning in 1596/97. De voorwerpen lagen bijna drie eeuwen lang in het poolijs  (van 1597, toen de bemanning in de zomer met sloepen van het in het ijs vastzittende schip trachtte terug te varen naar het Russische vasteland, tot 1872 toen ze werden ontdekt door Carlsen) en zijn daardoor opmerkelijk goed bewaard gebleven.

 

Onder meer gereedschap waarmee het Behouden Huys werd gebouwd, een hellebaard waarmee hongerige ijsberen werden bevochten, sleutels van kisten met persoonlijke eigendommen van bemanningsleden en de beroemde klok van ijzer en brons die het op een gegeven moment door de kou begaf waarna de mannen zandlopers gebruikten om enig idee van de tijd te hebben. De expeditie onder leiding van Willem Barentsz en Jacob van Heemskerk was bedoeld om een noordelijke route naar Azië te vinden, toen de weg via Zuid-Afrika door de Tachtigjarige Oorlog met Spanje moeilijk was.

 

Hoogtepunt van de expositie, tevens een van de meest dramatische archiefstukken uit de Nederlandse geschiedenis, is de brief van Willem Barentsz die hij vlak voor zijn vertrek uit Nova Zembla schreef en die hij in een koker verborg in de schoorsteen van het Behouden Huys. De brief eindigde met zijn bede dat men behouden zou terugkeren in het vaderland. Een week later stierf Willem Barentsz op zee.

Van de 17 bemanningsleden kwamen er 12 levend terug, eerst aan de kust van Rusland waar ze tot hun verrassing het tweede schip waarmee ze Holland hadden verlaten en dat bedoeld was om een route naar het noordwesten te vinden, terug zagen. Een van de overlevenden die een dagboek had bijgehouden was Gerrit de Veer. Het boek verscheen rond 1610 en werd meteen een Europese bestseller. De afbeeldingen in dit boekje zijn van gravure verwerkt tot prachtige tekeningen die als een soort stripverhaal op de expositie de barre expeditie vertellen. Op enkele ervan worden de teruggevonden voorwerpen genoemd of zelfs afgebeeld, bv. de klok.

 

Voorts laat de tentoonstelling een aantal prachtige prenten zien (o.a. gravures van Goltzius) die als handelswaar voor Azië werden meegenomen en die teruggevonden werden als aan elkaar gekoekte blokken ijs. Deze zijn in 1977 door het Rijksmuseum met veel zorg en vernuft van elkaar gescheiden, waardoor de prenten goed zijn gereconstrueerd, ondanks natuurlijk de beschadigingen door het poolijs.

In een tweede zaal van de expositie kan de bezoeker genieten van bijzondere werken van de Britse kunstenares Siân Bowen (1959), guest artist in drawing bij het Rijksmuseum, die met behulp van oude technieken als watermerken, blinddruk, tekenen en vergulding in 25 werken een aantal thema's van Barentsz' tocht verbeeldt, bv. het geleidelijk wegvagen van het Behouden Huys. Schitterend tegenlicht!

Gewezen wordt nog op de pas in première gegane Nederlandse speelfilm over dit epos met Robert de Hoog in de rol van Gerrit de Veer en Derek de Lint als Willem Barentsz (regie Reinout Oerlemans), en op de lezing op 18 december die het Rijksmuseum in samenwerking met de Nederlandse Spoorwegen organiseert over de collectie historische objecten van Nova Zembla en hoe deze is gebruikt in de film. Locatie: Paradiso, www.rijksmuseum.nl/spoor.

 

Voorts zal nummer 50 van het jeugdblad Donald Duck het hoofdverhaal wijden aan Het geheim van Nova Zembla, oom Dagobert op zoek naar een schat op het eiland.  Jan de Hond, conservator Geschiedenis van het Rijksmuseum, vertelde dat speciaal voor kinderen binnenkort door QR-technologie een impressie gegeven zal worden van de ontberingen die de Hollanders op de Nova Zembla hebben geleden (zittend met een ijsgekoelde kruk, donkere bril op e.d.).

 

Internet: www.rijksmuseum.nl